Không có một lịch vệ sinh cố định phù hợp cho mọi hệ điện mặt trời. Tần suất phụ thuộc bụi, phấn hoa, lá cây, muối hoặc chất bẩn trong môi trường, mưa, độ nghiêng module và khả năng tiếp cận mái. Thay vì vệ sinh theo cảm tính, chủ hệ thống có thể theo dõi mức bẩn, xu hướng vận hành và khuyến nghị của nhà sản xuất, sau đó lập kế hoạch với đơn vị đủ năng lực làm việc trên mái.
Ưu tiên hàng đầu là an toàn. Tấm pin nối với điện một chiều khi có ánh sáng; mái cao, bề mặt trơn, nước và thiết bị điện tạo thêm rủi ro. Không tự trèo lên mái hoặc vệ sinh khi chưa có phương án bảo vệ người và thiết bị.
Vì sao không nên áp dụng một mốc tháng cho tất cả?
Hai công trình ở khoảng cách gần nhau vẫn có thể chịu lượng bụi và lá cây khác nhau. Mái gần đường, công trình xây dựng, khu nhiều cây hoặc môi trường có chất bám đặc thù có thể cần quan sát thường xuyên hơn. Mưa giúp rửa trôi một phần bụi rời nhưng không bảo đảm bề mặt luôn sạch; vệt bám, phân chim hoặc chất bẩn dính có thể còn lại.
Ngược lại, vệ sinh quá thường xuyên hoặc bằng dụng cụ không phù hợp cũng có thể gây xước bề mặt, ảnh hưởng lớp phủ, tạo nguy cơ trượt ngã hoặc làm nước lọt vào thiết bị. Việc vệ sinh nên dựa trên bằng chứng về tình trạng, khả năng tiếp cận và lợi ích dự kiến, không phải chỉ vì “đến kỳ”.
Những yếu tố cần quan sát
- Môi trường: bụi đường, khói, lá, phấn hoa, phân chim hoặc hoạt động xây dựng gần công trình.
- Mức bám: lớp bụi đều khác với vật cản cục bộ hoặc vệt bám khó làm sạch.
- Xu hướng vận hành: so sánh dữ liệu trong điều kiện tương đồng trước và sau khi xem xét bẩn; đừng quy mọi biến động cho tấm pin.
- Độ dốc và thoát nước: điều kiện mái ảnh hưởng khả năng tự rửa trôi và đọng cặn.
- An toàn tiếp cận: lối lên mái, lan can, điểm neo và thời tiết quyết định có thể làm việc an toàn hay không.
Thiết lập lịch vệ sinh có cơ sở
Bắt đầu bằng hồ sơ bàn giao và khuyến nghị của nhà sản xuất. Ghi lại ngày vệ sinh, phương pháp, tình trạng bề mặt, điều kiện thời tiết và dữ liệu vận hành có thể so sánh. Qua các lần kiểm tra, đơn vị O&M và chủ hệ thống có thể đánh giá khoảng thời gian phù hợp hơn cho chính công trình đó.
Hệ thống lớn hoặc khó tiếp cận nên có quy trình O&M nêu rõ người chịu trách nhiệm, thiết bị bảo hộ, ranh giới điện, điều kiện dừng việc và cách nghiệm thu. Với hệ gia đình, chủ nhà có thể quan sát từ mặt đất hoặc từ ứng dụng; nếu cần lên mái, nên thuê đội đã đánh giá rủi ro thay vì tự làm.
Những điều nên tránh
- Không bước, đứng hoặc tì vật nặng lên module.
- Không dùng vật sắc, bàn chải cứng, hóa chất hoặc chất tẩy kính nếu nhà sản xuất không cho phép.
- Không xịt nước áp lực cao, nhất là vào mép module, đầu nối, inverter, tủ điện hoặc khe thông gió.
- Không vệ sinh trong mưa, gió mạnh, nắng nóng gay gắt hoặc khi bề mặt và lối đi trơn.
- Không tự tháo kết nối DC hoặc đóng cắt thiết bị chỉ để “tắt điện trước khi rửa”. Hệ thống có nhiều nguồn và trình tự an toàn phải theo thiết kế, hướng dẫn và người có chuyên môn.
Hướng dẫn cụ thể khác nhau theo module, cấu hình và điều kiện công trình. Luôn ưu tiên tài liệu nhà sản xuất và quy trình an toàn của đội O&M. Bộ Năng lượng Hoa Kỳ lưu ý tránh dụng cụ, hóa chất có thể làm hỏng bề mặt module trong hướng dẫn xử lý tro bụi; điều đó không thay thế hướng dẫn riêng của hãng và công trình.
Checklist trước và sau khi vệ sinh
- Chụp tình trạng bề mặt từ vị trí an toàn, ghi vị trí bẩn hoặc vật cản.
- Đánh giá mái, thời tiết, lối tiếp cận, nguy cơ điện và phương án cứu hộ.
- Xác nhận vật liệu, phương pháp và chất lượng nước phù hợp hướng dẫn thiết bị.
- Giao việc cho đội được huấn luyện, có bảo hộ chống ngã và quy trình điện phù hợp.
- Kiểm tra sau khi làm: bề mặt, dây dẫn nhìn thấy được, dấu hiệu hư hại và khu vực làm việc sạch sẽ.
- Ghi lại kết quả cùng dữ liệu vận hành nếu có thể so sánh trong điều kiện gần tương tự.
Câu hỏi thường gặp
Mưa có thay thế việc vệ sinh không?
Mưa có thể cuốn bớt bụi rời nhưng không xử lý mọi loại vết bẩn. Cần quan sát thực tế và đánh giá an toàn.
Có nên tự lau tấm pin từ mái nhà?
Không nếu chưa có phương án làm việc trên cao, bảo vệ điện và dụng cụ phù hợp. Chi phí tiết kiệm không đáng để đánh đổi an toàn.
Vệ sinh xong có chắc sản lượng tăng?
Không thể cam kết trước. Kết quả phụ thuộc loại bẩn, điều kiện nắng, trạng thái hệ thống và các nguyên nhân khác.
TUY ENERGY CARE có thể đánh giá tình trạng và đề xuất lịch vệ sinh theo công trình. Tìm hiểu dịch vụ chăm sóc Solar hoặc liên hệ để đặt lịch kiểm tra.
Tham khảo: U.S. Department of Energy, hướng dẫn vệ sinh và xử lý bề mặt PV sau cháy rừng; luôn đối chiếu hướng dẫn nhà sản xuất của thiết bị cụ thể.
